۲۵٠٠ زبان در معرض نابودى هميشگى

فرانس پرس٬ پاريس:
جهان زبان منکس در جزيره مرد٬ يوبيخ در ترکيه را و سال گذشته زبان آياک٬ يکى از زبانهاى بومى الاسکارا از دست داد٬زمانى که ماري اسميت جونز در آلاسکا در گذشت٬ زبان بومى آياک را نيز با خود برد.
اين نمايانگر چند برابر شدن زبانهاى در حال نابودى است که در سال ۲٠٠۱ ميلادى تعداد زبانهاى در حال از بين رفتن ۹٠٠ بود.
متخصصان بر اين باورند که ازدياد زبانهاى در حال انقراض به دليل دستيابى متخصصان به وسايل بهتر تحقيق است٬ اما هنوز اخبار نااميد کننده اى وجود دارد.
تعداد ۱۹۹ زبان در دنيا وجود دارد که تعدادى کمتر از يک دوجنين از مردم به آن صحبت ميکنند٬ از جمله زبان کرايم در اکرايين که فقط شش ۶ نفر به آن زبان تکلم ميکنند٬ و زبان ويچيتا که در ايالت اوکلاهما در امريکا فقط ۱٠ نفر به آن زبان تکلم ميکنند (دولت امريکا در صدد حفظ اين زبان است و سازمانهاى غير انتفاعى و دانشگاه هاى امريکا در کوشش حفظ اين زبان هستند٬  و فقط خانم دوريس جين لامار زبان ويچيتا را روان صحبت ميکند و ۹ نفر ديگر نميتوانند به روانى آن را صحبت کنند).
در اندونيزى فقط چهار ۴ نفر زبان لنگيلو را تکلم ميکنند که اين چهار نفر فقط بين خود صحبت ميکنند.
دورنماى ۱۷۹ زبان ديگر بهتر است که متکلمين اين زبانها بين ۱٠ تا ۱۵٠ نفر است.
بيشتر از ۲٠٠ زبان در سه نسل گذشته از بين رفته است که يکى از آنها زبان يوبيخ در ترکيه بود که در سال ۱۹۹۲ ميلادى بعد از در گذشت توفيق اسينک براى هميشه خاموش شد. زبان اساکس در تانزانيا در سال ۱۹۷۶ ميلادى از بين رفت و زبان منکس در سال ۱۹۷۴ ميلادى از دست رفت.
کشور هند در صدر جدول با ۱۹۶  زبانهاى در حال انقراض است و در رده دوم ايالات متحده امريکا که ۱۹۲ زبان را از دست خواهد داد و کشور اندونيزى با ۱۴۷ زبان در حال انقراض در رده سوم قرار دارد.
زبان شناس استراليايى کريستوفر موسلى که سر پرستى گروه اطلس با تيم ۲۵ متخصصان زبان مى گويد که کشوره هايى نظير ايالات متحده امريکا و هند که گونه هاى زبانى پر بارى دارند در معرض بيشترين خطر از دست دادن زبان هستند.
 بر اساس تحليل هاى يونيسکو (سازمان اموزشى٬ علمى و فرهنگى ملل متحد) حتى صحراى صغير افريقا داراى حدود ۲٠٠٠ زبان در معرض کمتر شدن ۱٠ در صد در سده آينده است٬ بر اساس برآوردهاى يونيسکو ۵۳۸ زبان در وضع بحرانى خطر قرار دارند و ۵٠۲ زبان وضعيت بسيار بحرانى و ۶۳۲ زبان در معرض خطر جدى و ۶٠۷ زبان ايمنى ندارند.
درخشانترين مورد ملاحظه در پاپوا نيو گينه است٬ کشورى با ۸٠٠ زبان مخلتف٬ داراى بيشترين گونه هاى زبان در جهان٬ فقط ۸۸ زبان در معرض خطر دارد.
محدود زبانهايى نظير کورنيش٬ زبان کلتيک (ايرلندى) که در در کورنوال٬ جنوب انگلستان و زبان سيشى در کاليدونياى نو تکلم ميشوند٬ نشانه هاى احيا وجود دارد.
کشوهاى پيرو٬ نيو زيلند (زولاند نو)٬ کانادا٬ ايالت متحده امريکا٬ مکزيک در جلوگيرى از منقرض شدن زبانهاى بومى خود موفق بوده اند.
فرانسيسکو ريوير نايب٬ مدير يونيسکو کوشش کشورها را براى کمک به زبانهاى بومى تحسين کرد ولى اضافه کرد که مردم بومى هم بايد به زبان بومى خود افتخار کنند و به آن تکلم کنند تا زبان بومى پيشرفت کند.
قابل به ذکر است که دو زبان ليشانا نوشان ( جبلى٬ غليغلوه) در کردستان ايران٬ نزديک مرز عراق٬ و زبان ليشانيان در آذربايجان٬ نزديک شرق ترکيه که  زبانهاى آرامى-يهودى بوده اند اکنون از بين رفته اند٬ زبان بلوچى براهويى و زبان بلوچى بشکردى در ايران٬ زبانهاى در خطر جدى هستند٬ زبان کوروشى در استان فارس فقط ۲٠٠ نفر متکلم دارد که يکى از زبانها در ايران است که در معرض انقراض جدى قرار دارد.
زبانهاى نايينى (نايين و انارک اصفهان) و نظنزى (نظنزت اصفهان) در ايران هرکدام با ۷٠٠٠ متکلم نيز با خطر انقراض مواجهند. زبانهاى لاري٬ درى زرتشتى (بين کرمان و يزد)٬ سويى٬ گزى( گزاصفهان)٬ سمنانى در سمنان٬ آشتيانى در قم٬ وفسى در اراک٬ دژيدى در خرم آباد و همدان٬ هورمى در غرب کردستان شرقى(ايران) تاتى (تاکستانى) در آذربايجان در معرض خطر انقراض قرار دارند.
 

برگرفته از اطلس يونيسک – زبان و فرهنگها ٬ سازمان ملل متحد

ترجمه از متن انگليسى: پيام اميد

 

پيام اميد

جبهه متحد بلوچستان جمهورى خواهان فدرال

فوريه ۲٠٠۹ ميلادى