بلوچانی (طوطی نفسئین) فردوسی ءِ دورئین سفر۱:

                        یک ائیرھتےءِ : پُلّئین بھار                       

مراَنت جھانءَ ھما  کہ نہ کرتگ اِش نئیکی

                                              کمالءَ بستہ چہ الماسءَ نیکیءِ ڈئیکی

مقام ئی گئیش اِں چہ فردوسیءَ پہ ماھوتےءِ  

                                              بلوچ ءِ دفترءِ ٹِکّ اَں ھمائــی ءِ ٹئیکی

ستائی کوم اَتءُ وسپ ئی پہ مکّران گنجئین

                                       ھمئیش اِتنت دلءِ حبّءُ مراد ءُ ھم لئیک ئی

بلوچ ءِ نام ئی دپءَ اَت شپان تان ھرسحرءَ

                                          چو کنڈاتنت دپ ءِ چیھال ءُ آ اول چیتکی

نہ سندی مھرءِ کمیت ئی نہ رَوت چہ مئے یاتءَ

                              چہ بس کہ شرجتگ ئی سوتءِ نُگرھئین مئیک ئی

مدامءَ مان سفـرایت گون کـوکوان وشئین    

                                چو(شمسءَ )شُت چہ نیامءَ سفر کت ئی شئیکی۲

نہ مرتگءُ نہ مراِیت ھوتءِ نام ءُگوانکءُ توار  

                                   مراِیت چہ پیمءَ ھما کہ کت ئی چشئین نئیکی

رسئینت ئی کـومءِ حکایت مان ھرکجا میران!     

                                    پہ رندءُ منگلءُ ھـوت ءُ مریّءُ ھم رئیکی

                       ۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰

                     جی ترا ازمءِ شاھلانی کمال !

توکدی بئیران نبےءِ اُوھوت

                                   للوئین چاتانی کپوت سبزئین!

 ۲

گوشتگ اِش دانایان مرادبکشئین :

                                      نے اجل نئیکانی رہءَھچگر

نام تئی ھرروچ مئے دلان نکش اِن

عاشقئین جانانی ستا

                            ھردم

خنجراَنت تئی موتءِ رءَ بنداَنت

                                     تونمیرانےءِ چو مسیحایءَ۰

ما تئی صوتءِ محفلءَ پُلئین

                                   نشتگءُ دیوان کن اِں ھرشپ

                                 مارا بے دیدارءَ نہ بیت تیگءَ

                                 تئی دپءِ الحان شکٌرئین وش اَنت         

                                               سبز ترّئین اَنت ھاترءَ مَیگءَ۰

 ترونگلئین دپ گال ات گشئےشھد اَنت

                                           تُسگئین جانانی دلءَ نِنداَنت    

 تو گون ما گونےءِ ھَردَمان ساھَت

                                    مان گلئین زئیدءُ ھُلکھان دورئین۰

۰۰۰۰۰۰۰

پنجنگ اِت شھدءُ شکلئین ھَربَہ ۳

نُگرھئیں سیماں کُلکُچئین اَنتءُ

شکّلئین دپگا لِ اِت (براھئیمءِ ) :

 ۳                              

توکل ءَ

               رودئین اَنت مان ھرڈیلّے    

نون گڑامارشتءِ پڑءَ سھرئین

                                مردیءِ گورمءَ کُپ کنت ھرکس۰

یانکہ الحان اِت شکرئین گٹءِ

 چِست کنت( بشکردءِ زھیریگان)

                           عاشقئین مارشتانءَ نازئین اِیت

 مان چشئین گلزارے چہ تئی اِزمءَ

 ما چو: آ مستئین مولوی بلخءِ

                                  توھما پاکئین شمس تبریزی ۰ 

چے گوشان چونئین اشرفی گوارےءِ

                                   ( اشرفِ دُرّایءَ) کہ نازئینےء۵

 مجسلسءَ چمبئینے ءِ دمے ناگت

                                     پارسی لبزءَ گون، غزل وانان۲۰

ھرکدئین (روح ءُ پنجگءُ گٹ اِت)

 ھوربنت مان یک مجلسے پُلّئین

 نون گڑا شوق اِت جاہ جنت (ھوتئین)

 گیرت وتی (کومی) مادنئین راہءَ:

  سازءَ گون طرزانءَ دےءِ صد رنگ 

                                         (مکّــران) جـــی جان کنےءِ  گون چنگ۷

   ۴

مئے دلان چنڈے ءِ نون مزاری ننگ   

                                           تان کہ ہنت جورئین دژمناں گون جنگ

  جی نمــیرانئین طـوطــی وش لبــزئین

                                        لـــلّـــوئین چاتانــــن  کپـــوت سبزئین۸

گوانک جنت(میراث۹) ھرکسے تاکءَ   

                                          گــــلشئئین  ملـــکءِ  سجّــھئین ھاک ءَ:   

مھـــربا شاباش اں پـــہ تئـــی واکءَ   

                                    منتگ اُوں ھـرنکشے چـــہ تئی جاکءَ

گل کنان کوم ءِ بچ ترا زان اَنت

                                     گون گلے  اے گالءَ پہ گل وان اَنت:

تونمیرانے ءِ تان جھان ھست ان         ما چہ تئی ازمءِ جامءَ سرمست اِن

                           ۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰                   

جی عزیزان!

اگن، مئے پشت کپتگئین کومءِ درنیامءَ ھرکسءَ مان ھرکارے،ھوت کمال ھانءِ کومی شوق، واھگءُ جھد، ھمتءُ تحمبُل بوتئین اَت، اگن ھرکارءِ واھندءَ، یک اَنچشئین میراثے چہ وت آدگاربہ اشتئین اَت، یکین مروچی مئے کوم پہ دئیمرویءَ،کم چہ کم کُردانی ھم دَروَراَت۰ ھوت کمال ھان، مگربی بلوچستانءِ (ائیرَہت ترئین موسمءِ) ھزاردستا نئین کلیءُ بلبل اَت۰لاحکئین ھوتءَ وھدے جاہ جت کہ: مگربی بلوچانی نوکئین ابرستگئین سیاسی نسلءِ درنیامءَ، یک بلوچی شعری کتابءُ نباشتانکے نَھَت۰ یک داستانءُ قصہءُ اسپانکے پہ بلوچی کہ ھچ، تن تن ءَ پہ پارسی زبان ءَ ھم نئیست ات۰مان بلوچانی تاریخ ءُ سنت، کومی رسم ءُ رواجءَ ، یک نبشتانکی تاکے ھم گندگ نہ بوت۰مان یک انچشئین

۵

تاروکئین وزیتے درنیامءَ، توگشئےءَ : گلئین روچ ءِ گلبانگ اَتءُ لُنجُمءُ تاروکئین شپانی روکئیں شپچراگ۰   

بے شک اگن مئے زمانگءِ یلئین ھوتءَ ، مان وتی زندءَ نہ زانت کہ :چَہ پارسیانی فردوسیءَ ، مقام ئی باز گئیشتراِنت، چہ  آئیءِ کم کاریءُ کم زانتیءَ نھت، بلکئین مئے کومی، سیاسی ، ادبی نزوریانی سَوَب ءَ اَت۰اےناھودگئینءُ

ھالکئین ادیائے نھنت کہ: ھوت کمال ھانءِ کار، مان بلوچی ادبیاتءُ تاریخءِ تھا، چہ حکیم فردوسیءَ گئیشتراِنت۰ چیا کہ فردوسیءَ وتی آ تاریخی نمیرانءُ ماندگارئیں کار،پارسیانی تاریخءِ آ داستانءُ قصہءُ افسانگ، ائیوکءَ گون شعر

یکجاہ کتگءُ نبشگ اَنت۰ بلے مئے ھوتءَ، بلوچ کوم ءِ سجھئین کلاسیکی شعر، چہ تارِیخیءُ رزمی گپتگ، تان عشقیءُ افسانگی اے سجھئین، ھمراہ گون چہ (بَرکُرتنءِ مزنئین رنجءَ)، گون بے مٹءُبے مثالئین (وش وانیءُ گھترئین طرزان) پئیش کش کتگ اَنت ۰درحکیکت، ھوت کمال ھان بلوچستانءِ گھترئین( صحابیّ اِنت)۰ پہ نمونہ : آ اندازءُ کساسے کہ کمال ھانءَ شعرچہ بر کرتگءُ وانتگ، اصلا گون یک حافظ قرانے برئیبر کنگ نہ بیت۰ شما تھنا (میراثءِ کتابءَ) بہ چاراِت،اے تھنا ھما بھرے اَنت کہ مان نوارءُ کیسٹان منتگ اَنتءُ مردمانی دستءَ پشت کپتگ اَنت،اگن نان، من یکین اُون کہ چہ آئیءِ ذھن ءُسئینگءَ گئشترئین بھرے درانگازہ کنگ نہ بوتگ اَنت۰  پہ مثال یک گشتے منءُ شھیداشکانءُ مرحوم ثابت دانشور،مان دشتیاری آئیءُ اُستا دُرجانءِ دیدارءَ شُت ان، چہ قضاراہ اِن گارداتءُ نزیک اَت آدشتانی تھا مرکءِ شکار بئین۰

سباہءِ سئیے ۳ءَ ، آئیءِ دوارجاءَ سربوت ان، ھوتءِ پاد کنگ مان چشئِن ناوکتئین پاسے، گرانئین کارے اَت٫ آھم پہ کسانے کہ ھوتءَ نان آیانی نام اشکتگ اَتءُ نانکہ ھم گونڈ ترئین پجّارے ھست اَت۰ بلے اَچ اودان کہ من یک سالے اُستا درجان، شیرازءِ مزنئین ھنری جشنءَ بُرتگ اَتءُ منءَ بازئین دوستیئے گون آئیءَ ھست اَت، اُستادءَ وتی ریش آئیءِ میاراشت اَنتءُ چہ گرانئین وابءَ بُست کت۰

 ۶

آ منندءتھا، من جست کت بارئین، شعرےھست اِں کہ توچے انگت نہ ونتگ؟

گوشت ئی ھو۰ گڑا من، اے نئیم تمانئین شعرءِ آدگہ گالانی جست کت کہ میرچاکرءِ آھری عمرءِ زھیرءُ بش بشانی شعراَنت :

زیگ اُون پہ بئیروٹان جتگ سیلے    گرئیت منی بنگی دیدگان ھیلے

دیستگ اُون میران کلات بُنڈئین         گون ھما برج ءُ تھتگان زنڈئین

وایءُ  اپسوز پہ ننگرئین گوھرام۰۰۰۰۰۰۰

گوھرام زھراَت چہ ساوڑی لھرا ۰۰۰۰۰۰۰۰

 لھڑی منی بے کبرئین سرءَ پروشت اَنت

گڑا من ئی توپانکی اَبُر نشت اُون ۰۰۰۰۰۰۰۰

ھر برے گوات چہ نئیمگے کشّ اِیت

شہ مرادان پہ باروِ بکش اِیت

ھر برے روچ چہ کنگری بُرجے ۰۰۰۰۰۰۰۰

ھوتءَ اے چنت گال کہ اشکت اَنت، یکبرءَ دئیمءِ کِرِچکی پاچ بوت اَنتءُ شادمانیءَ مان دئیم اَی گُل چنڈات٫ تان گڑا گوشت ئی: ھو بلے بوان، بوان ئی

من گوشت: بژن انت کہ من ھم اکدربلداُون۰ امئیت اِں بلکئین ،آئیءِ منتگئین بھرءَ چہ توبہ گراُون ٫ گڑا گوشت ئی:

اے وت شرئین مثالے پہ تئی جستءَ بوت ۰من گوشت چونکءَ؟ گوشت ئی: منءَ دگہ بازئینے ھمے وڑءَ یات ان کہ نئیم بُنڈلکان اَنتءُ ھنگت وانگ نہ بوتگ اَنت۰ گون ھمے امئیت تان روچے پشت کپتگئینان اِش ودی کن اُون۰  رند چہ کمئین گپءُ گزارے ٫ چہ اودان کہ درجانءَ منی دلءِ واھگءُ سنگتانی ھمراھیءُ زحمتءُ آیانی واھگ زانت اَنت، چہ استادءَ لوت اِت ئی تان مارا پہ

 

۷

پنجگءُ دپگالے مھمان کنت۰ تان گڑا آئیءَ ھم، وتی درئین سرودیءِ واھگ، برجاہ کتءُ یک دلکشئین پنجگے جت ئی۰

 اے مزنئین کار، گون آوشیءِ، وھدے کہ من گون شھید رحیم زدکوھیءِ رُمبءَ ھمراہ اِتان، گون منی دستگر بوگءُ زندانی بیگءَ،ھمایانی رُمبءَمنت۰ البت یک کاپیئےھم شھیداشکانءُ واجہ بندوئیءَھست اَت، نہ زان اُون بارئین منتگ یان زیان بوت؟

پہ ھرحال،اے یات مانیءُ خاطرہ، پہ اے بابتءَ گوشگ بوت کہ لوٹان بہ گوشان:بلوچانی مسترئین فردوسیءَ،چہ اے(میراثئِن) کتابءَ کہ ھنون شمئے دستءَان، باز گئیشترزانتگ۰

  بِل تورئین، کمال ھان ِءِ وش گٹی پہ ما بلوچان ،چو کہ پارسیانی ٹوہ ترئین استاد، واجہ شجریانءَ اِنت ، بِل تورئین آ ھردوئین، کلاسیک کارانتءُ مان وتی

 استادیءَ بے بدل ،بلے پدءَ ھم آ کارے کہ ھوتءَ پہ ما کتگ، کدی آئیءِ نمیرانئین اے کردار،  گون استاد شجریانءَ برئیبر کنگ نہ بیت۰ چیا کہ من فکر کن اُون، استاد شجریان، تں تنءَ بیژنءُ منیژہءِ سجّھئین شعرءَھم چہ فردوسیءِ دیوانءَ چہ بَرنھنت،چہِ بہ رس اِیت پہ پارسیانی درستگئین عشقی

شعرءُ قصھان۰۱ بلے مئے  کومی تاریخءِ بے مٹئین حافطءَ :ھانیءُ مریدءِ سجھئین منتگئین شعر: للہ ءُ گراناز، کیاءُ سدو، شھدادءُ مھناز،عزتءُ میروک،

ملا فاضلِ شپچراگ، تں تنءَ ملائی نوکئین دورہءِ شعر، چو کہ: کلم لولو، رامگئین مرگ ،مشتاق، محمد حنیفہء و،واے سجھئینان چہ بَراَتءُ بے یک کاگدے چارگءَ ، اے دراھیگئین چہ پُشتءَ وانت اَنت۰ اے تازہ،( آئیءِ مزنئین کارانی یک بھرے انت) ۰ ھوت ءِ بے درورئین کار، کہ منی ھیالءَ ھچ ازم گریءَ چے ھنگت نہ کرتگ، اشی انت کہ:آئیءَ ھمراہ گون اے مزنئین کارءَ، گئیشترئین سازانی طرزءُ موزیکءِ فنی گام گئیج، ھنچوش ھم آوازءُ زھیریانی چالءُ طریق، پہ مزنئین دئیمرویئے رسئینگ اَنت۰ پہ نمونہ ، ائیوکءَ دوداءُ بالانچءِ اولی شعرءِ کہ :

۸

( گوشتگ مھتران کانئینان)، چار پنچ  طرز، جوڑئینتگ۰ بالانچءِ اے شعرءَ کہ گوش اِیت :

مات پہ پُسّگان ھیرات اَنت     گھارپہ چوٹ بروتئین براتان

                      وستیگ پہ وتی زاماتان

اے شعرءِ سئے طرزھم منی کرءَھست۰

البت، ھرچنت  کہ: اے طرزانی اصلی ھداُبُند، درجان اِنت۰ اشیءِ تھا ھچ شکے نے ۰بلے  گپ اش انت کہ :

بازاتنت شاعرءُ گلو کار، پہ چے اے

طرزانی پدءَ نہ شت اَنت ؟در حکیکت، آئیءِ ذھنی توانائی ، گٹ ءُ گلوءِ پراھناکی، وشئین آواز، شکرگالی مان کوھئین دپگالءُ پُرھیبتئین دکلمہ ہان ھمراہ گون زبردستی پہ شعرانی روان وانگءُ چہ بَربوتنءَ ۰اے دراھیگئینان

استاد مجال داتگ اَت تان، درجانءِ نمیرانئین طرزانی پدءَ کپ اِیتءُ آیانءَ یادگاربہ ھلّ اِیت۰

نمیرانئین استادغلام قادرءَ ناحق نھت کہ درجانءَسرودیانی مولوی نامئیت ئی۰

منی ھیالءَ سک پہ جا ہ اِنت تان چہ آ ائیراھتی موسم ءَ کہ من اشارتے کت، کمکے گپ کنگ بیت تان بہ زان اِن کہ مئے ھوت، چونکءَ پہ اے جاگاءَ رس اِت ءُ آئیءِ اے مزنئین دئیمرویءِ سَوَبءُ اسباب چی اِتنت؟

بارئین مئے دُردانگئین ھوتءَ یک برءَ واب دیستگ اَت تان وتی جنءُ چُک ءُ کارءُ دندایءَ یلہ کنتءُ لہ جنان درستگئین اے شٰعران یکجاہ چہ برکنت؟

بارئین یکےءَ دست بستگءُ منّت گپتگ اَت کہ اگن تو اے کارءَ مہ کنے ،اے کوم تباہ بیتءُ آئیءَ ھم، چو کہ یک انقلابی دانشورے ،وتی ذمہ واری زانتءُ پہ اے کارءَ سرئین بستگ بوت؟ یان کہ دگہ انچوشئین مردم ھم ھست اَتءُ

 

۹

آئیءِ ڈولءَ ھمے کارءَ گلائیش اِتنت؟ اگں چُش اِنت، تان گڑا آئیءِ تفاوت گون آدگران چی اِنت؟

اگن پہ اے جستانی پسوءَ بہ گرداِن، بایداِن ھما ائیرھتئین موسمءِ پدءُ رندءَ بہ گراِن ءُ اے کارءُ فنّءِ، گئیشترئین ھمدرورئین مردمانی چاگردءَ چمشانکے بہ

دے اِن۰ حکیکت اِش اِنت کہ:برے برے مان اے روزگارءَ اچانگئین کپتی کار کپ اِیت ۰چوکہ شپ ءِ نئیمءَ یک برءَ روچ سربہ جنت ،ماہ مان روچءَ ودی بیت،یانکہ مان ائیرھتءِ اولی روچان ،یک برءَ بھاربیت۰

چہ مئے ھوتءِ شانسءُ وش اکبالیءَ مان آئیءِ روچان ، مگربی بلوچستان ءَ

پورہ تو گشئے یک انچشئین چیزی پئیش آتک ءُ بلوچی ادبءِ ائیرھتی موسم ءَ اچانک، پلئین بھارےءَ سرجت۰

 چو کہ تو گشئے اناگت، ھپت آسمانءِ دپ پاچ بوتءُ ھپت استارءَ مان بلوچستانءِ ھردیئہ ءُ کلگءِ سرءَ، نورافشانی کت۰ دومزنئین سرودی، وش پنجگئین اِزمگر،استاد درجانءُ پھلوان ارزو، چو کہ دو نبی، گون صد معجزت مھر گواران ءُ بے ادیا در آتک اَنت۰  

چہ دگہ نئیمگے ھم :

 شھدادءُھوت کمالان چہ دشتیاری، غلام کادر، ملا جان محمدءُکاڈک ءَ، چہ سربازءاندءُ دمگان سر کشّ اِت۰

مان اے دوئین نامدارئین پھلوانانی سازءُ سوزءُزئیملانی پراھگئین رقابتءِ پٹءَ:

 ھوت کمال ھان: درجانءِراستی نیمگءَ نِشتءُ

نکتہ گیرئین شھداد :

                          ارزوءِ بردستءَ کشءَ کنزاَت

 

۱۰

سازگرئین غلام کادرءُ توپان توارئین ملا جانمحمدءُ وش پنجگئین کاڈُک، اے درنیامءَ، گون ھردوئین استادان اَواربوت آَنت۰ پورہ، تو گشئےچو کہ : روچ ءُ ماہءُ استار، پروتی نور گواریءَ،مان شرطانی پڑءَ ماں شان اَنت۰

ھوت کمال ھان، شھدادءُ غلام کادر۰اے سئین نامدارئین وش گوشئین پھلوان، گون دوئین استادانی اعجاز گونگئین پنچگءُ چنگان، مان یک توپانکئیں رقابتے کپت اَنت۰

رقابتے روچ ءُ ماہ ءُ استارئینَ اَت کہ، ھر چے گئیشتر ودّان بوت ،شھم ئی مان بلوچانی (کومی مارشتءِ پڑءَ ) نورانی تربوت۰

استاد غلام کادر کہ ، بشکردءِ شعرءِ زئیملانی ھُدابندءِ چک اَت ،گوشت ئی:

شعرءُ شاعری چہ نوری ءُ ملا موسایءَرند، اے بہ زان! میراث ان  منی بئیہی،آدگہ پھکئین سائل اَنت راہءِ۰   

ھمراہ گون وتی اے ادیایءَ، ھُج بوت تان دراھیگئین کلاسیکی شعرانی آ بھران کہ نزانتءُ چہ برنھنت ، یکجاہ دربہ گئیج اِیتءُ چہ برکنت۰

 نون اے شرط بندیانی پڑءِ دامن، پراہ ترءُ سُھرتربوت،ھوتءُ شھدادءَ ھم نون پہ دل لانچ اِت ۰ ذھنءُ سئینگءِ بوراِش پہ کڈنے تاچئینت،وتی وش گٹیءُ وش گشندگیءِ کپوت اش،  کوکو کنان بال دات۰ عاقبت، اے پُرھیبتءُ اچانگئین شھبانزان،مان بلوچانی ھربازارءُ پلئین مئیتگانی سرءَ ائیرداتءُ مھلوک اِش

چہ کرنانی وپتگئین وابءَ جہ سرئینت۰شھدادءَ انشپی یک شعرے چہ ھانیءُ مریدءَ دپءَ گپتءُ اے دگہ شپءَ ،ھوتءَ کم نہ آورتءُ:  روچے سرمنی سنگین اَت، گون وتی شکرئین گٹءَ چیھال کت۰

اچ آنگرھم، مان سربازءِ چراگانءَ ، دوئین ناکوزھت، تروزھتانی رقابتءِ کنڈیل روک اَتءُملا جانمحمدءِ بُرزئین توارءِ پنجگ ، مان غلام کادرءِ گٹءِ زنچکءَ سکّ اَت ۰

 

۱۱

ھمراہ گون اے پھلوانانی وشگٹیءُ شعرانی گیشترزانگءِ رقابتءَ، دوئین چنگی سازگرئین پھلوانانی رقابتءِ آسءِ شمالہ، مان ھرآشپتگئین بلوچءِ دل ءَ بُرزاَد روان اَت۰

دُرجانءَ پہ دودایءِ اولی شعرءَ طرزے ودی کتءُ ارزوءَ ھم، پہ ھما شعرءَ دگہ نوکئین زئیئملے نازئینت۰  نون چہ ملا ابراھئیم قول:

چینگو سردارءُ چانگو میر براھئیم      سانڈان ڈیک دات مان پڑے پراھئین

 اچ اینگو،وش گٹئین پھلوانانی رقابتءُ اچ آنگو، دومسترئین چنگی استادانی زورآزمائی ءَ مان یک (پراھئین پڑے) ڈیک وارت۰ آ بے مرزءُ بے حدئین پڑھم بلوچانی (کومی گرمئین مارشتءُ واھگءِ پڑاَت) ۰

 اے کہ پارسی گوش اَنت : مستمع صاحب سخن را بر سر حرف آورد،پکّائین گپے ایت۰ اگن مئے اے تاریخی ھپتئین ازمگران، گپے پہ جَنَگ ھست اَت، ،مھلوک ءَ ھم گون وتی کومی لاحکئین مارشتءَ، آیانءَ پہ گھترئین ڈولے 

 پہ ھبرآورت۰  

اگن  مئے اے ازمگران، وتی رقابتءِ آس:  پہ شعرانی ودی کرتنءُ موسیقیءِ طرزانی تھر پہ تھرئین قالبانی جوڑئینتنءَ دئیمءَ ودّارئینت،تان گڑا کومءَ ھم وتی آشپتگئین دلانی مارشتءِ پلّئین پَتَر، پہ آیانی مجلسءَ سبزئینتءُ گلدوچئین کیسگانی دپ، پہ آیانی زرشان کنگءَ دِرت اَنت۰شعرءُ سازءُ وشگٹیانی گلئین دیوان، پہ ھرنیمونے: محفل پہ محفل ، مجلس پہ مجلس، مان کوم ءِھرڈیئہ ءُ کلگان ودّان بوت۰ مھلوکءِ (کومی مارشتءَ) وتی شھنبازی بانزل، پہ گلے آیانی ساھگءُ سارتئین ساھئیل کرت اَنت ءُ ھر کسءَ اے شرط بندیانی تیاری پہ شری گپتءُ وتی کیسگانی دپ، پہ شرئین زرشان کنگءَ ،ھمراہ گون

طلاھئین توسیپ ءُ ستا ، گون کندانئین دپے بوتک اَنت۰ زرشانیءِ رقابت برے برے تان اودان سُھرءُ سبز بوت  کہ اگن،  کیسگانی زرّءَ کٹ اِتئین، تان گڑا مھلوکءَ وتی ملکءُ ڈگار، یان سواری اولاکءُ دستءِ ساعت، رھن کت، تان اے پلئین محفلءِ شعرءُ سازانی برکتان، گون زرشانی، دئیمءَ ودّئین اَنت۰  

۱۲

مان یک چشئین کومی فضائے،مان یک اے وڑئین کومی دل  گرمی ائین بازارے، نون مئے وش گٹئین پھلوانانی گئیشترئین شعرزانتیءِ جنگءُ رقابت، پہ دل مَچّ اِت ۰

 اے وڑءَ، گنداِن کہ : مان بانداتیگئین محفلءَ، ھوت کمال گون بالانچءِ سیومی شعرءَ، شھداد گون دادشاہءِ نہ وانتگئین شعرے، غلام کادرگون کلم لولوءَ، استاد دُرّل گون دگہ طرزے ءُ پھلوان ارزو، گون زئیملے نوکئین ، شرط بندیءِ محفلءَ دو کونڈیءَ نند اَنت۰

اَچ اودان کہ ھر کارے ، مان وتی دئیمرویءِ وھدءَ وت، وتی سازءُ سامانان ودی کنت،اے شرط بندیانی محفلءِ بال آروک ءُ شوق دیوکئین کُلی ھم یک برءَ سبز بیتءُ ھمراہ گون چئیتکءُ گلئین چیھالے، ھر کسی مارشتءِ بھا ءُ ارزشتءَ ، پہ پھلوانانی شوق داتنءُ بال آرتنءَ ، گون خاصئین زبانے گلءُ کندان ائیلان کنت:واجہ رحیم بکش، صد تُمُن ، دگہ صد تمُن ، پدا دگہ صد تُمُن و، و،۰  تان اودان کہ دگہ اَچ ادءُ رند، اے مجلسءُ محفلانی دئیمروی کم کم پہ مئے پھلوانان، دئیم پہ یک حرفہ ای کارءُ دندائے بدل بیت۰

 جی ،اے ڈولءَ ،ءُ مان ھمے رقابتی بازارتھاءَ: ھمے پھلوانئین گلو کار، استادئین چنگی ءُ کومی مارشتءِ واھندانی ھیروپءِ درنیامءَ :،مئے کلاسیکی شعرءُ موزیکانی طرزءُ چال، چہ ذھنءُ سئینگانی انباران درگئیجان بوت اَنت۰

مان یک چُشئین اجتماٰعی بَـــزمارشتئین فضائے ،نون ھریکے چہ مئے اے پھلوانان، ھر کس پہ تنکے، دئیم پہ شعرانی کُدامءِ ودی کرتنءَ، کندان ءُ پہ گل گون واھگ ءُ جُھدے ، پہ میدان سر گپت اَنت۰ بھت کہ یار بیت ، نرئین ءَ مادگ کنت ءُ نیازءُ زلورتءِ گوسکءَ زائین اِیت۰ھمے شوھازانی درنیامءَ چاردھی ماھے چہ گوادرءَ سر جت۰ گلبانگئین روچے چہ پیشنءَ سرکش اِت۰ ملا ابابکر، دادشاہءِ شعرءَ پہ اے محفلانی شکررئیچئین واھُندانءَ رسئین اِیتءُ

مولوی روانبُد ھم، مکرانءُ رامگئین مرگءُ کلم لولوءَ بکشائیت۰ نون دگہ محفلانی شورءُ شوق ءِ ترون، گرم تربنتءُ کلاسیکی شعرانی محفل، گون نوک ترئین شعرءُ زئیملءُ طرزان، کِــلّہ بند بنت۰

۱۳

نون دگہ کم کم ، کمال ھان، شھدادءُ غلام کادرءِ وشوانیانی نام ءُ توار، چہ سربازءُ دشتیاریءِ اندءُ دمگان دئیمترءَ کنزاِیت۰ سجھئین چھبار، پھرہ،

سراوان ءَ پالوش آِیت ءُ تان ھدے مان سرحدءَ ھم پرُش اِیت۰

اے پنچئین گلوکارانی درنیامءَ، ،کمالءِ (گٹءِ شکررئیچیءُ شیرکنی ،آئیءِ  زھیریگانی تام ءُ پارسی غزل وانیانی طرز )آئیءِ دوستیءُ محبوبیتءِ

کوکوانی کپوتءَ ، مان بلوچانی شوقءِ دامنءَ شرترنندارئین اِیت۰

ھر چنت کہ اے سئین ھریک، یک صفتے واھُنداِتنت۰ واجھئین شھداد پہ ملائیءُ گالانی پکّ ءَ تروانگءَ ، سازگرئین گلام کادرپہ سازانی طرزءُ کلاسیکی رھبندءُ زئیملانی زانگءَ ، وش گٹئین ھوت، پہ پنجگءُ دبگالءُ گٹّءِ وشیءَ۰

 البت چہ اودان کہ اے کارءِ بُن مایہ: وش صوتیءُ وش گٹیءُ الحان اَت، ھوتءَ گون آیانی زودترنمیران بیَگءَ ، اے تاج پہ لاحکی ءُ گون بازئین محنتے ، ھمراہ گون استاد درجانءِ بکششان ، وتی برہ دارئین سرءَ پہ حق نادئینت۰  آئیءِ شھرت، مُلکءِ تھا دئیمءَ روان اَت کہ ھلیجی رو ءُ آ کنوکئین  بلوچان ھم، ھوت ءِ کیسٹءُ نوار، آئیءِ نام ءُ توار، مان ھلیجان سر کت۰ عاقبت مئے للوئین چاتانی کپوت ءِ پاد ، ڈن چہ مکران پاچ بوت۰  

نکتہ سنجئین شھدادءِ ناگتئین کوش ءُ سازگرئین غلام کادرءِ ناگتئین مرکءَ ھوتءِ شھرت، بے رقیب تر کتءُ تان اے دورءُ دراجئین سفرِءِ روچءَ ، وت اے پٹءِ میدان داربوت۰

ھوتءِ آھری سالانی ازمگریء سرءَ، چنت ناسازگارئین بلاہ کپت کہ ھرکتامءَپہ وڑے، آئیءِ گٹءُ وشئین پنجگءُ تمانئین اِزمءِ سرءَ، نزوریانی آسراِشت:

الف:ائیرانءِبھمنئین انقلابءُ ملایانی خلاف ورزی گون شعرءُ موزیک

ب: ھوتءِ حاجی بوتنءُ حج ءِ رّوگ، انچش ھم مردمانی مذھبی تر بوتن

۱۴

پ:پھلوان شھدادءِ ناگتئین کوشءُ استادغلام کادرءِ ناگتئین موت ءُ ھرسئینانی آ ثمربکشئین رقابتءِ پرُشگ۰

ت:مزنئین استاد، درجانءِ اعتیادءُ کراچی ءِ رّوّگ ، انچش ھم پھلوان ارزوءِ  دلپروشیءُ ائیوک مانگ، بے وتی نکتہ گیرئین مٹ، شھدادءَ۰  

ث:درّئین ھوتءِ، سئیریءُ سر آگاھیءُ مالی بے نیازی۰

اے دراھیگئینان، دست پہ دست ھم داتءُ ھوتءِ کار، گون گرءُ ھِل دچار پرّئینت۰

اگن اے نکسئین شومئین حادثات، پئیش مہ آتکئین اَنت،آوھدے کہ استاد غلام کادرءَ مان اے رقابتانی بلوایءَ، پہ اولی گشتءَ کلاسیکی شعرانی سرءَ

( ڈُکّور)کارمرز کت ءُ مولوی روانبدءِ یک دراجئین عاشقی شعرےسرءَ  (پیری کہ دروھد چمن)گون ڈکورءُ سرودءُ تنبورگ وانت ءُ مردمان ھم سک بازپسُند بوتگ اَت، گڑا زلورھوتءَ ھم  اے چال دئیمءَ ودّان کت۰

بلے بژن اِنت کہ نون مئےھوت، آ گوستگئین ھوت نھتءُ ملکءِ فضا ھم بدل بوتگ اَت۰ مئے بلوچانی ازمگریءُ ھنری کارانی سرءَ ھنگت پناہ کاری ءُ چئیرزمینی کارانی پئیش برگ، رواج نہ کپتگ اَت،  تان اے استاد وتی فنی کاران، چوکہ آدگہ پئیشرفتگئین استادان دئیمءَ براَنت۰

پدءَھم مئے ھوت، سکئین احطیاط کارے اَت،چہ دولتءُ دولتیگان باز ترسناک اَت۰ پہ نمونہ: تں تنءَ رند چہ انقلابءَ :سال۵۷  بازئینے چہ مئے دانشگاھی سنگت ءُ ساریان، چہ من لوٹ اِت تان بلوچانی شعر ءُ موزیکءُ َاآوازءَ پہ ائیرانی ترقی پسندئین مردمان پئیش بہ داراِن،من پہ ھزار زحمت وتءَ را پہ دشتیاری سر کتءُ چہ ھوتءَ قولءُ قرار گپت،قرارءِ سرءَ ما گون سئے ماشین، مراہ گون چُنت استاد ءُ بازئین دانشجویانے واجہ ملک ریسیءِ مئیتگءُ بازارءَ مچءُ یک جاہ بوتئین، بازئین پس ءُ کوشءُ مزنئین تیاریئے گپتگ اَت، نند ءُ چارءَ دم برتئین ءُ ھوت  نہ آتک۰ تان گڑا پدءَ من

۱۵

ماشینئے کریہ کتءُ ھما شپ ھوتءِ جاگاہ ءَ شُتان، بلے ھوت، دگہ جاھے شتگ اَت۰انچش ھم سالے کہ من استاد درجان ءُ ایسپ سرودی،گون دو نلی ءِ مسترئین استاد، واجہ شئیر محمد اسفدار ،ملا جانمحمد،مان شیرازءِ جشن ھنرءَ برت اَنت، ھم پہ یھتنءَ تیار نہ بوت۰

ھوتءِ ھمے بازئین افراطی احطیاط، سَوَب بوت تان آئیءِ برحکئین چھرگ، چہ ملکءَ، دورترمہ روتءُ مان ائیرانءَ پہ شری پجّارمہ بیت۰

دگہ چیزے کہ گوشگ بیت، اش اِنت کہ :ھوتءِ شعرءُ شاعریءُ وشئین آواز،مشرقی بلوچستانءَ جاہ نہ کپت۰ تں تنءَ چوکہ مشکتءُ ھلیجءَ ھم مان کراچی ءَ مشھور نہ بوت۰ آئیءِ سَوَب ھم اش اَت کہ:مشرقی بلوچستانءِ موزیکءَ چہ ھندءِ موزیکءَ گئیشتر بھر زرتگ اَتءُ کراچیءِ بلوچان مان یک مدنی ، صنعتی ترئین چاگردے زند گوازئینتءُ سکئین دراجئین شعرانی اشکنگءِ وھدءُ دمان نئیست اَت۰ اودان فیضءُ ستارءُ جاڈکءُ شفیع ءِ صوتءُ ترانگان پر کرتگ اَتءُ آ طرزانی سازءُ زئیمل جاہ کپتگ اِتنت۰

ھر چنت کہ اے آھِران، مئے ھوتءِ کیسٹءُ رکاٹ مان کراچیءَ ھم بھا بوت اَنت ءُ اے تجارت ءِ مردمان،مان وتی دکانان بھا کت اَنت ۰یانکہ اے آھران مزارءُ دگہ لھتے چہ کراچیءِ نوک کاران ھمے چال ،پہ لھتے چہ وتی دوستداران بُن گئیج کتگ ات ۰ھوتءِ راہءُ رھبندءَ، نون ملکءِ لھتے  نوکئین ازمگرئین گلو کار، دئیمءَ برگءَ اَنت۰

پہ ھر حال، ملایان اگن بازئین جھدے کت تان مئےھوتءَ گون حاجی کنگ ، چہ وتی کومی راہءَ بہ ترئین اَنت، بلے بہ زان ناکام منت اَنتءُ عاقبت، مئے ھوت ، (ھوت کمال ھان ) منت ءُ مان کومءَ :حاجی کمال ھان جاہ نہ کپت۰

دگہ گونڈکئین نکتھے کہ مان دلگوش کتگ اَت اِشی اَت کہ : واجہ روانبد صاحبءَ گون شھدادءُ ھوتءَ برے برے ،رورضائی ھم کتگ۰ یانکہ آ

دوئینان آواجہ، مان وتی اے رقابتی چاگردءَ بُدئینتگ،چیا کہ من ھچگر آئیءِ دادشاھئین شعر، چہ ھوت ءَ نہ اشکتگ۰

۱۶

آ شعرءِ چنت بند، کہ پہ دادشاہءِ بے گناءُ بےمِیاربوتنءَ گوشگ

 بوتگ آنت،  اش آَنت:کہ پھلوان شھدادءَ وانتگ:

مردے سترسالار بیت             خون سرد ءُ باز اُوپار بیت

وھدے کہ دژمن دار بیت      بد گو تھا بسیار بیت

بد نامی ئی سر بار بیت        آھر سرءَ بے زار بیت

مردم پہ ننگ ءُ غیرتءَ        گندی کہ کپتگ شدتءَ

                   پر دژمنءَ لڈی وتءَ ۰۰۰۰۰۰   

اے شعر، گون اے مزنئین مانا ءُ وشیءَ ،ھجگر ھوتءَ نہ وانتءُ نہ جت۰

چیا ؟ نہ زان اُون۰بارئین روانبُد صاحبءَ قول داتگ کہ بہ غیر اَچ شھدادءَ مہ دانت ئی۰ یان کہ چہ کمالءَ لوٹ اِتگ ئی کہ تو پہ اے ھاتر کہ آئیَ گون شھدادءَ قول داتگ ءُ تو مہ وانی؟ چہ عربانی قول: واللہ اعلم بالصواب۰ 

دست آھر بایدان بہ گوشان کہ :

کومی مسترئین نمیرانئین استاد، ھوت کمال ھانءِ بابتءَ، بایدان ادیبے زانت کارئینءُ موزیک زانتئین، گون یک شرئین پتءُپولءُ تحقیقی کارے، ریسءُ برئیس بہ کنت۰اے منی سادگئین مارشتءُ تلشتئین زانگءِ چنت دانگ اتنت کہ

پہ وتی ھم ملکیءُ ھمزبانان درشان کت اَنت۰ دلجم اُون کہ آئیءِ شانءُ مزنیءِ لاحک نہ اَنت۰دست آھر، اشیءَ ھم بہ گوشان، اےکہ گوش اَنت:

 انسان بے عیب نہ بیت راستے، تورئین ھرچنت کریم ءُ مزن بیت۰ منی ھیالءَ آ واجہءِ بی انصافی، پہ وتی گھترئین نامدارئین سرودیءَ، آئیءِ لاحک نھت کہ وت سئیٹے بیتءُ بلوچستاانءِ مسترئین کلاسیکی سازگرءُ طرزانی ھُدابُند، کراچیءِ (غریب آبادءَ) مان ھری کڈلءُ بند جاھے تپاک بہ بیت۰ درجانءِ اے ورئین شدیگیءُ بزگی، منی ھیالءَ گردءُ غباری اَت کہ آئیءِ دامنءَ منت۰ منءَ امئیت اِنت، آ نمیرانئین استادء چکءُ وارث، چہ وتی سرورئین استادئین پتءِ

۱۷

 منتگئین مالءِ میراثءَ، مروچی درجانءِ لوگیءَ کہ مان کراچیءِ شھرءَ، سک بزگءُ وارانت، چارگے بہ کن اَنتءُ ھردوئین نمیرانئیں استادانی روحءُ روانءَ شات کن اَنت۰

 پہ ھر حال:

مئے ھوت، چو وتی برحکیئین مزن نام ءُ توارئین پیرُک، نامانی ھوتئین ھملءِ ڈولءَ، نمیران اِنتءُ ھمبوئین یات ئی ،ھربلوچءِ دلءُ جانءَ پُلّئین اِیت۰                                                            عزیز بلوچ  ۲۲- ۲ - ۲۰۱۰

 

                                   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

۱۸

 

لھتے گالءُمکسدانی پکّائی :

۱-طوطی نفسئیں فردوسی:

مراد چہ ھوتءِ طوطی نفسیءَ اش انت کہ : حکیم فردوسی اگن نامدارئین  مشھورئین شاعرے ایت ءُ پارسی مردمانءَ  گون وتی کارءَ زندگ کرتگ اَنت بلے مئے ھوتءِ ڈولءَ وشوانئین طوطیئے نہ بوتگ۰

۲-مراد چہ شئیکیءَ ، ھما شیخیءُ دربئیشی اِنت کہ بلوچ، شَیہءُ شئیک ھم گوش اَنت۰  

  پہ اے مانا:  شمس تبرئیزیءِ ڈولءَ کہ چہ مولانا رومیءِ دئیم ءَ اناگت چئیرءُ پنا بوتءُ پہ دراجئین سفرے شُت۰ شاعرءِ مکسد اش اِنت کہ: ھوت نہ مرتگ ، بلکئین شمسءِ وڑءَ ، چہ وتی عاشقانی چماں،  چئیر بوتگ ءُ  مان دراجئین سفرے شُتگ۰

۳-ھر بہ : ھر بر ، ھر وھدے کہ

۴-مکسد: مولاناروم ءُ شمس تبریزی اِنت ، شاعرءِ مراد اش اِنت کہ:

مئے مھرءُ دوستی ءُعشق، پہ وتی ھوتءَ، مولانا رومیءُ شمسءِ مھرءُ

دوستی اِنت۰

۵- اشرف ءُ دُرّا: یکے چہ وشترئین زھیروکانی طرزان اِنت کہ  مئےنمیرانئین ھوتءِ دلسرترئین شھکار اِنت۰

۶-پارسی غزل :مئے کلاسیکی شاعرءُگلوکارانی یک مزنئین رسم ُسنتے  

کہ مان وتی مزنئین دراج کشئین شعرانی درنیام،  یان کہ آھری بھرءَ،  یک پارسی غزلے چہ مولانا رومی،  یان امیر خسرو دھلویءَ، گون بلوچی سازءُ طرزان وان اَنت ، اے کارءِ تھاھوت،  وتی یکدانگئین بے مٹ اَت  کہ

 

۱۹

گوں وتی زبردستئین پنجگءُ شکر رئیچئین گٹ ءُ ازمگریءَ ، مجلسءِ مردم ، چوکہ شراب ءُ تریاک ءَ ، چہ وت بے وت کت اَنت ءُ ھنگت ھم کنت۰

۷-مکران : مکسد، جی مکران جی مکران ، مولوی روانبُد صاحیبءِ شعراِنت کہ ھوتءَ، بلوچ گون آئیءِ وانگءَ ،پہ میھن دوستیءُ کومی وت پجّاری ءَ شوق دات اَنت ءُھنگت ھم زندگ اِنتءُ شوق دانت۰

۸-مراد چہ للوءَ چاتانی کپوت ءَ :اش اِنت کہ کمال ھان، وت چہ ھوتان اَتءُ کپوتانی وڑءَوش کوکوئی کرت ئی، اے بیت ، ماں ھمل جیندءِ شعرءَاے وڑءَ آتکگ:  ڈاچی گون سھر چمئین بلوچان اَنتءُ آپ اِش مان ھوتئِن للوءِ چاتینت

chaataynt

آمزن پھرئین واجہ اِش گون اَنت۰

۹-میراث: کتابے کہ،  بلوچی کلاسیکی شعر، اولی گشتءَ آئیِ تھا نبیسگ بوتگ اَنت ءُ نبیسندءَ گئیشتر، چہ ھوت کمال ھانءِ ونتگئین شعران یکجاہ کرتگ اَنت۰

۱۰-استاد شجریانءُ استاد کمال ھان ءِ برئیبر کنگءُ مقام سنجی ءِ بابتءَ، اے وت پکِّ ءَ اِنت کہ مکسد ، چہ لھتے خاصئین  گورءُ کرّان اِنت ، نانکہ پہ ھمک راہ ئی۰ چیا کہ استاد شجریان ، مان یک مزنئین ھنری ، علمی ماحولے  پاد آتکگءُ چہ چنت دگہ مزنئین استادان ،علمی سَبَک گپتگ ئی۰ آئیءَ مروچی یک بین الاقوامی پجّاریئے ھست اَن ، بلے اگن مئے ھوتءَ انچشئین علمی دست رسی بوتئین اَت گڑا، ھمسنگی کنگ شرات۰ منی مکسد چہ یک دگہ گورءُ کرے اَت کہ ، پکءَ ھم ، اے باروءَ مئے استاد بے مٹ اَت۰

۱۱چیھال:بلوچی کلاسیکی شعرانی اولی بُنگئیج گون یک چئیتک ءُ بُرزئین چیھالے مچّ ایت۰